Je hoeft alleen maar door de app van DEGIRO of Bux te scrollen om ze tegen te komen: ETF's met namen als "AI Revolution" of "Future of Robotics". Ze beloven een simpele manier om in te spelen op een trend, zonder dat je zelf tien losse aandelen hoeft uit te zoeken. Dat klinkt slim, en precies daarom zijn ze zo populair geworden. Maar onder die aantrekkelijke naam zit vaak een prijskaartje dat nergens duidelijk op de verpakking staat, en dat prijskaartje vreet jarenlang aan je rendement.
Wat een thema-ETF eigenlijk is
Een ETF is in de kern een mandje aandelen dat je in één keer koopt. Bij een breed indexfonds volgt dat mandje een index als de MSCI World, met duizenden bedrijven uit tientallen landen en sectoren. Wil je de basisprincipes van beleggen nog eens op een rij zien, lees dan ook onze gids over de grondbeginselen van beleggen. Een thema-ETF doet iets heel anders. Die stelt handmatig een selectie samen rond een onderwerp, bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie, waterstof of cybersecurity, en propt daar vaak twintig tot vijftig bedrijven in die de aanbieder zelf als "relevant" bestempelt.
Dat klinkt onschuldig, maar het betekent dat je koopt op basis van een verhaal in plaats van op basis van een onafhankelijke index. De samenstelling verandert regelmatig, en de aanbieder bepaalt zelf welke bedrijven erbij horen en welke eruit vliegen.
Waarom de rekening zo veel hoger uitvalt
Een breed indexfonds zoals VWCE of een tracker van Meesman Indexbeleggen rekent meestal tussen de 0,15% en 0,25% aan jaarlijkse kosten (de TER, total expense ratio). Bij thema-ETF's zie je vaak percentages van 0,50% tot ruim 0,75%, en bij sommige nichefondsen loopt dat op tot boven de 1%. Op papier lijkt dat verschil klein, maar over twintig of dertig jaar beleggen tikt zelfs een half procentpunt extra kosten flink door in je eindkapitaal, simpelweg omdat je elk jaar over een groter bedrag kosten betaalt.
Fondsaanbieders weten dat ook. Een thema rond kunstmatige intelligentie of robotica verkoopt nu eenmaal makkelijker dan "nog een saaie wereldwijde tracker", en die extra marge zit verwerkt in de kostenratio. Je betaalt dus niet alleen voor het beheer, maar ook voor de marketing van het verhaal eromheen.
Reken het even door. Zet je 10.000 euro in bij 0,20% kosten per jaar, dan betaal je 20 euro. Zet je hetzelfde bedrag in een thema-ETF met 0,75% kosten, dan is dat 75 euro per jaar, ruim drie keer zoveel. Beleg je twintig jaar en groeit je inleg mee met de markt, dan loopt dat verschil op tot honderden euro's per jaar, geld dat rechtstreeks uit je rendement verdwijnt in plaats van in je portefeuille te blijven werken.
De risico's die niet in de kostenvergelijking staan
Kosten zijn nog niet de helft van het verhaal. Thema-ETF's zijn vaak sterk geconcentreerd: een handvol grote namen bepaalt het grootste deel van het rendement, waardoor je in de praktijk veel minder spreiding hebt dan de naam doet vermoeden. Daarnaast koopt het gros van de beleggers pas nadat een thema al maanden in het nieuws is geweest, wat op het verkeerde moment instappen extra waarschijnlijk maakt. Dat patroon zag je eerder al bij de instroom in crypto: veel animo ontstaat precies wanneer de koers al flink is opgelopen, niet ervoor.
Kijk maar naar oudere thema's zoals cannabis-ETF's of de eerste golf blockchain-fondsen. Beleggers die op de piek van het enthousiasme instapten, zitten jaren later vaak nog steeds onder water, terwijl een saai wereldwijd indexfonds in dezelfde periode gewoon meebewoog met de brede markt. Een thema kan best jaren goed presteren, maar zodra het momentum wegvalt, valt ook de instroom van nieuw geld weg, en juist die instroom hield de koers vaak overeind.
Wat een saai indexfonds daar tegenover zet
Een breed indexfonds doet eigenlijk het tegenovergestelde van een thema-ETF. Het volgt gewoon de markt, zonder voorspelling over welke sector het gaat winnen, en spreidt je geld automatisch over duizenden bedrijven in plaats van vijftig. Voor wie voor de lange termijn belegt, bijvoorbeeld met het oog op de opbouw van pensioen, telt elke honderdste procent kosten mee, en juist daar wint de brede tracker het structureel van de duurdere thema-variant.
Dat wil niet zeggen dat je nooit een specifiek thema mag kopen. Het betekent wel dat je moet weten wat je ervoor betaalt, en dat je dat bedrag afzet tegen wat een gewone indextracker je al biedt.
Dit check je voordat je op kopen klikt
Open bij je broker het Essentiële-Informatiedocument van de ETF en zoek de lopende kosten op. Vergelijk dat percentage met een breed indexfonds, en vraag jezelf af of je de onderliggende bedrijven ook stuk voor stuk zou kopen als ze los te koop waren. Is het antwoord nee, dan koop je waarschijnlijk vooral het verhaal, niet de bedrijven. De AFM houdt bovendien een overzicht bij van waar je op moet letten bij het kiezen van een ETF, van kosten tot risicospreiding. Een thema-ETF is geen verkeerde keuze, maar wel een dure als je hem koopt zonder die vergelijking te maken.