Meer dan de helft van de Nederlanders vraagt tegenwoordig een AI-chatbot om hulp met geldzaken. Onder jongeren ligt dat percentage nog een stuk hoger: driekwart laat een algoritme meekijken in de portemonnee. Dat blijkt uit een groot onderzoek van neobank bunq onder duizend Nederlandse volwassenen. Het opvallendste cijfer: een op de drie zegt dankzij dat advies het afgelopen jaar echt geld te hebben overgehouden, in sommige gevallen zelfs meer dan duizend euro.
Toch is het geen onverdeeld succesverhaal. Terwijl mensen massaal hun budget, spaarplan of aflossing aan een chatbot voorleggen, twijfelt ruim 60 procent er stiekem aan of dat advies wel zo goed is als van een mens. Wat is er precies aan de hand, en hoe zet je AI zelf slim in zonder in de valkuilen te trappen?
Meer dan de helft vraagt AI om geldadvies
Volgens het bunq-onderzoek gebruikt 18 procent van de Nederlanders AI vooral om beter te budgetteren en stelt 15 procent er scherpere financiële doelen mee. Bijna vier op de tien noemen tijdsbesparing als grootste reden: geen uur zoekwerk meer naar de beste spaarrekening of het uitpluizen van een hypotheekvoorwaarde, maar in dertig seconden een helder antwoord. Dat sluit aan bij een trend die je overal terugziet. Ook het spaargeld bij grootbanken levert al jaren bijna niks op, waardoor mensen actiever op zoek gaan naar alternatieven, en een chatbot die binnen een paar tikken drie opties naast elkaar zet, is dan aantrekkelijk.
Wat verder opvalt: drie op de vijf Nederlanders gebruiken liever de chatbot van hun eigen bank dan een algemeen model zoals ChatGPT. Logisch, want die bank-chatbot kent je rekeningen en uitgavenpatroon al, terwijl je bij een generiek model zelf alle cijfers moet aanleveren. Bianca Zwart, Chief Strategy Officer bij bunq, noemt de bespaarde bedragen "serieus": in een op de zes gevallen gaat het om meer dan duizend euro per jaar.
Waarom het zo goed aanslaat
De aantrekkingskracht zit vooral in de snelheid en de laagdrempeligheid. Waar een financieel adviseur al snel honderd euro per uur kost, is een chatbot gratis of bijna gratis, altijd bereikbaar en oordeelt niet als je vraagt waarom je maandelijks driehonderd euro aan bezorgeten uitgeeft. Voor kleine, praktische vragen (welk abonnement kan ik missen, hoeveel moet ik opzijzetten voor de vakantie) werkt dat prima. Zo helpt AI mensen bijvoorbeeld sneller ontdekken welke vergeten abonnementen geld kosten zonder dat ze er iets voor terugkrijgen, iets waar losse rekeningoverzichten vaak overheen kijken.
Ook rond grotere uitgaven zoals wat je met je vakantiegeld doet geeft een chatbot in een paar seconden een overzicht van opties: aflossen, sparen of beleggen, inclusief de voor- en nadelen. Dat is precies waar mensen vroeger een spreadsheet of een vriend met verstand van geld voor nodig hadden.
De keerzijde: blind vertrouwen op een algoritme
Toch waarschuwt de Autoriteit Financiële Markten (AFM) nadrukkelijk voor te veel vertrouwen in AI bij financiële beslissingen. De toezichthouder stelt dat de tools ondanks hun potentieel onnauwkeurige of misleidende adviezen kunnen geven, met concrete financiële verliezen als gevolg. Het advies van de AFM is dan ook simpel: gebruik AI als een van de vele bronnen, niet als enige raadgever, en raadpleeg bij grote beslissingen alsnog een adviseur met een vergunning.
Dat er reden is voor die voorzichtigheid, blijkt ook uit het bunq-onderzoek zelf. Twaalf procent van de ondervraagden vindt het ondenkbaar dat AI hen ooit slecht advies zou geven, een gevaarlijke gedachte als je bedenkt dat een taalmodel ook overtuigend kan klinken over dingen die simpelweg niet kloppen. Gelukkig checkt 42 procent het advies altijd nog even zelf en doet nog eens 46 procent dat af en toe, maar dat betekent ook dat een aanzienlijke groep het antwoord klakkeloos overneemt.
Bank-chatbot of ChatGPT: wat kies je?
Voor concrete vragen over je eigen rekeningen is de chatbot van je bank vaak de betere keuze. Die heeft toegang tot je werkelijke uitgavenpatroon en kan gericht adviseren, bijvoorbeeld over welke vaste lasten uit de pas lopen. Voor bredere vragen, zoals hoe beleggen precies werkt of wat een goede vuistregel is voor je buffer, is een algemeen model als ChatGPT of Claude weer handiger, simpelweg omdat het meer algemene kennis paraat heeft.
Het risico zit vooral in de combinatie van de twee: mensen die een algemeen model om een productadvies vragen dat eigenlijk is toegesneden op hun persoonlijke situatie. Dan verdwijnt de zorgplicht niet ineens omdat een algoritme het antwoord formuleerde, en loop je het risico op advies dat net niet past bij jouw hypotheek, jouw inkomen of jouw risicoprofiel.
Zo gebruik je AI zonder jezelf in de vingers te snijden
Gebruik AI vooral voor het huiswerk, niet voor de handtekening. Laat een chatbot je uitgaven categoriseren, een vergelijking maken tussen spaarrekeningen of een eerste concept van een begroting opstellen. Zodra het gaat om een advies op maat, zoals een hypotheek oversluiten of een pensioenkeuze, leg je het antwoord altijd nog naast een menselijke adviseur of in ieder geval een tweede, onafhankelijke bron.
Vraag daarnaast altijd door. In plaats van "wat is de beste spaarrekening", werkt "vergelijk deze drie spaarrekeningen op rente, opnamevoorwaarden en spaarderslimiet" veel beter, en dwingt de chatbot om met cijfers te komen die je zelf kunt controleren. En blijf kritisch als het antwoord verrassend stellig klinkt: een taalmodel raadt soms liever een zelfverzekerd antwoord dan te zeggen dat het iets niet zeker weet. Met die spelregels in je achterhoofd is AI geen vervanging van je eigen verstand, maar wel een snelle en goedkope eerste check voordat je een echte beslissing neemt.