Sinds vorig jaar kun je via Robinhood tokens kopen die de waarde van aandelen in OpenAI en SpaceX volgen, gewoon vanuit Nederland. Twee bedrijven die nooit naar de beurs gaan, ineens toegankelijk voor iedereen met een smartphone. Het klinkt als een doorbraak voor de gewone belegger, die tot nu toe altijd buiten de deur stond bij dit soort veelbelovende bedrijven. Maar wie doorleest naar de kleine lettertjes, ontdekt iets ongemakkelijks: je koopt geen stukje van het bedrijf. Je koopt een belofte dat iemand anders dat stukje voor je vasthoudt, en die belofte is minder waterdicht dan de marketing doet vermoeden.
Wat een getokeniseerd aandeel eigenlijk is
Robinhood zet de OpenAI- en SpaceX-tokens niet rechtstreeks om in aandelen. Het bedrijf richtte een aparte entiteit op, een special purpose vehicle (SPV), die de onderliggende aandelen bezit. Jij koopt vervolgens een token die de waardeontwikkeling van dat SPV volgt. Juridisch is dat een heel ander product dan een aandeel: je staat niet in het aandeelhoudersregister, je krijgt geen stemrecht en als het bedrijf ooit dividend uitkeert, hoeft dat niet automatisch bij jou terecht te komen. Het is in de kern een derivaat, een product dat de koers van iets volgt zonder dat je het zelf bezit. Wil je eerst de basisprincipes van beleggen op een rij hebben voordat je verder leest? lees dan onze gids over de grondbeginselen van beleggen.
De vraag naar dit soort producten komt niet uit het niets. Beleggers zien al jaren hoe techbedrijven steeds langer privé blijven voordat ze eventueel naar de beurs gaan, waardoor het grootste deel van de waardegroei al is gebeurd zodra een gewone particulier kan instappen. Tokenisatie belooft daar iets aan te doen, door private aandelen alsnog verhandelbaar te maken voor iedereen. Dat is op zich een begrijpelijke wens, maar de manier waarop Robinhood dit heeft ingericht, laat zien dat de juridische vormgeving nog niet is meegegroeid met die ambitie.
OpenAI zegt zelf dat het geen aandeel is
OpenAI reageerde binnen een paar dagen na de lancering. Het bedrijf liet publiekelijk weten dat het niet had samengewerkt met Robinhood, niet betrokken was bij het product en het ook niet onderschrijft. Iedere overdracht van eigen aandelen vereist volgens de eigen voorwaarden van OpenAI goedkeuring vooraf, iets waar Robinhood in deze constructie omheen werkt. Dat is geen kleine juridische nuance. Het betekent dat het bedrijf waar je token de waarde van volgt, zelf zegt dat je niets van hen in bezit hebt.
Waarom een toezichthouder in Litouwen hierover beslist
Robinhood beschikt over een Europese vergunning die is afgegeven door de centrale bank van Litouwen. Dankzij het Europese paspoortsysteem mag het bedrijf zijn diensten daardoor ook in Nederland aanbieden, zonder dat de AFM daar eigen goedkeuring voor hoeft te geven. De Litouwse toezichthouder heeft intussen zelf om opheldering gevraagd over de structuur van de tokens en de manier waarop klanten hierover worden geïnformeerd, voordat hij een oordeel velt over de rechtmatigheid ervan. Voor jou als Nederlandse belegger betekent dit dat de bescherming die je gewend bent van de AFM hier grotendeels wegvalt. De AFM waarschuwt zelf al langer dat een groot deel van de cryptomarkt buiten haar directe toezicht valt, en de Europese regelgeving rond dit soort producten, vastgelegd in de MiCA-verordening van de Europese toezichthouder ESMA, is nog volop in ontwikkeling.
De markt verandert sneller dan de regels
Ook grote Nederlandse banken bewegen mee richting crypto en tokenisatie, zij het via andere, meer gereguleerde routes. Zo bracht ABN AMRO eerder dit jaar eigen cryptoproducten uit voor particuliere beleggers, met alle vergunningen die daarbij horen. Het contrast met de Robinhood-tokens is groot: bij een Nederlandse bank weet je precies wie waarvoor verantwoordelijk is, bij een SPV-constructie in een ander EU-land is dat een stuk minder duidelijk. Ondertussen ging SpaceX dit jaar zelf naar de beurs, wat meteen laat zien hoe snel de grond onder zulke producten kan verschuiven: een token die ooit "toegang tot een privébedrijf" beloofde, volgt nu opeens een gewoon beursgenoteerd aandeel, met alle koersbewegingen van dien. Wie zulke producten koopt zonder goed te begrijpen wat erachter zit, loopt hetzelfde risico als bij dure beleggingsproducten met verborgen kosten, zoals we eerder al zagen bij populaire thema-ETF's.
Wat je checkt voordat je op kopen klikt
Voordat je geld inzet op een getokeniseerd aandeel, is het slim om een paar dingen scherp te hebben. De belangrijkste vragen zijn simpel te stellen, maar worden in de app zelf zelden duidelijk beantwoord:
- Koop je een aandeel, of een derivaat dat alleen de koers ervan volgt zonder eigendom?
- Wie heeft de vergunning afgegeven, en heeft die toezichthouder in Nederland dezelfde bevoegdheden als de AFM?
- Heeft het onderliggende bedrijf zelf bevestigd dat dit product met hun medeweten bestaat, zoals bij OpenAI dus niet zo was?
- Wat gebeurt er met je geld als de aanbieder omvalt, en hoe ver sta je dan af van het onderliggende bedrijf via de SPV?
- Krijg je stemrecht of dividend, of alleen een koers die meebeweegt?
Die paar minuten uitzoekwerk voorkomen dat je achteraf ontdekt dat je iets heel anders in handen had dan je dacht. Een aandeel in een bedrijf als OpenAI klinkt aantrekkelijk, maar een token die zegt daarop te lijken is nog altijd geen aandeel.