De AEX staat op een record. Begin dit jaar brak de index voor het eerst door de grens van 1.000 punten, en inmiddels staat de teller een flink stuk hoger. Veel particuliere beleggers die via een AEX-tracker instappen, denken dat ze daarmee automatisch breed gespreid zitten over dertig Nederlandse bedrijven. De cijfers vertellen een ander verhaal: een handjevol chipbedrijven trekt het grootste deel van de winst.
Drie namen trekken de hele kar
ASML, ASMI en Besi zijn al maanden de belangrijkste aanjagers van de rally, meldt NOS. Toen de AEX in januari voor het eerst over de duizend punten ging, stonden juist deze chipmachinebouwers aan de top van de winnaarslijst. In april zette Besi na sterke kwartaalcijfers in een dag 4,3 procent winst neer en trok de hele index mee omhoog.
Dat zijn niet toevallig steeds dezelfde namen. ASML alleen weegt al tientallen procenten mee in de AEX, simpelweg omdat het bedrijf torenhoog boven de rest van de index uitsteekt in beurswaarde. Wie denkt dat de AEX gelijk staat aan dertig keer een beetje Nederlandse economie, mist dus de helft van het verhaal.
Waarom marktkapitalisatie-weging een eigen risico is
Een AEX-tracker volgt de index zoals hij is samengesteld, en dat gebeurt op basis van marktkapitalisatie. Hoe groter een bedrijf op de beurs, hoe groter het gewicht in de index. Dat principe lijkt logisch, maar het heeft een keerzijde: als drie bedrijven uit dezelfde sector toevallig de grootste zijn, bepaalt die ene sector grotendeels hoe de index beweegt.
Voor de AEX betekent dat concreet dat jouw rendement voor een flink deel afhangt van de vraag naar chipmachines wereldwijd, een markt die draait om een handvol grote klanten zoals TSMC, Samsung en Intel. Ga je er puur op gevoel vanuit dat een brede Nederlandse index je in gelijke mate spreidt over banken, supermarkten, verzekeraars en techbedrijven, dan klopt dat beeld niet met de werkelijkheid. De tien grootste posities bepalen bij de meeste AEX-trackers al snel meer dan de helft van het fonds.
Nederland staat hierin niet alleen
Dit patroon is niet typisch Nederlands. Ook in de Amerikaanse S&P 500 bepalen een handvol techbedrijven, zoals Apple, Microsoft en Nvidia, een steeds groter deel van de koers van de totale index. Wie denkt dat een brede Amerikaanse index automatisch spreiding over honderden sectoren geeft, loopt tegen hetzelfde probleem aan als de AEX-belegger: de index is breed in naam, maar smal in gewicht. Het verschil is dat de AEX met dertig bedrijven veel kleiner is, waardoor het effect van drie dominante namen er nog harder doorkomt dan in een index van vijfhonderd bedrijven.
Wat er gebeurde toen ASML tegenviel
Die afhankelijkheid werkt twee kanten op. Medio 2025 waarschuwde ASML voor de omzetgroei in 2026, en het aandeel zakte daarop in een klap 6 procent. Zo'n beweging in het grootste aandeel van de index trekt onvermijdelijk de rest mee, ook de bedrijven die met chipmachines niets te maken hebben.
Dat is precies het risico van concentratie: niet dat één sector het goed doet, maar dat het hele beleggingsresultaat van jouw brede indexfonds leunt op het nieuws rond een paar bedrijven. Hetzelfde patroon zie je breder terug, lees ook ons artikel over duurdere thema-ETF's: ook daar betaal je soms voor spreiding die er in de praktijk niet is.
Spreiden kan, maar dan moet je het zelf regelen
Wil je echt breed gespreid beleggen, dan is een AEX-tracker een prima basis, maar niet het hele plan. Een paar manieren om de concentratie te verkleinen:
- Combineer een AEX-fonds met een wereldwijd indexfonds, zoals een MSCI World-tracker. Daarin weegt zelfs het grootste bedrijf meestal niet meer dan 5 procent van het geheel.
- Kijk naar een equal-weight variant van een index, waarin elk bedrijf ongeveer evenveel gewicht krijgt in plaats van de grootste spelers de meeste invloed te geven.
- Check simpelweg het factsheet van je fonds. Daar staat exact welke tien posities het grootste deel van het fonds vormen, en in welke sector die vallen.
Twijfel je nog of beleggen via een indexfonds iets voor jou is, lees dan eerst onze gids voor de grondbeginselen van beleggen voordat je verder kijkt naar spreiding binnen een index.
Dit check je in twee minuten in je eigen app
Open de app van je broker en zoek het factsheet van je AEX-tracker op. Kijk naar het kopje "top 10 holdings" of "grootste posities". Staat daar dat de drie grootste namen samen meer dan een derde van het fonds uitmaken, dan weet je dat je rendement dit jaar vooral van de chipsector afhangt, niet van de Nederlandse economie in brede zin.
Dat is geen reden om te stoppen met je AEX-tracker. Spaargeld bij de bank levert nog steeds nauwelijks iets op, zie ook ons artikel over spaargeld bij ING en Rabobank, en een indexfonds blijft een van de goedkoopste manieren om in aandelen te zitten. Maar weet waar je in zit voordat de volgende koerswaarschuwing van ASML het nieuws haalt. Dan ben je niet verrast, maar voorbereid.