Je kent het gevoel wel als je een bedrijf runt: die nieuwe machine, dat extra personeel, die verbouwing van de winkel. Het staat al maanden op je lijstje, maar je stelt het steeds uit. Je bent niet de enige. Uit de nieuwste Conjunctuurenquête van het CBS blijkt dat bijna een kwart van de Nederlandse bedrijven het afgelopen jaar investeringen heeft uitgesteld of helemaal geschrapt.
Wat de cijfers precies laten zien
Het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceerde de cijfers op 5 november 2026, gebaseerd op onderzoek met KVK, EIB, MKB-Nederland en VNO-NCW. Van alle ondervraagde bedrijven stelde 14,1% investeringen uit, zag 2,5% er helemaal van af, en combineerde 7,6% beide. Samen komt dat neer op ongeveer een kwart van de bedrijven die hun investeringsplannen de afgelopen twaalf maanden hebben aangepast. 65,8% ging wel door met de geplande investeringen, en 10% had sowieso geen plannen.
Daarnaast meet het CBS elk kwartaal het ondernemersvertrouwen. Dat cijfer stond begin het vierde kwartaal van 2026 op -5,3, precies gelijk aan het derde kwartaal. Al vijf jaar op rij is dit vertrouwen negatief, en het ligt flink onder het langjarig gemiddelde van 3,9 sinds 2012. Na de forse dip in het tweede kwartaal van 2026 (-14,8) herstelde het vertrouwen zich wel weer, maar het blijft op een laag niveau hangen.
Waarom ondernemers twijfelen
Bijna 48% van de ondernemers ervaart belemmeringen bij het investeren. De grootste reden is financieel: 16,9% noemt gebrek aan kapitaal of te dure financiering als obstakel. Daarna volgt onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving (13,7%), beperkingen door vergunningen en infrastructuur (11,1%), en een tekort aan personeel of gespecialiseerde kennis (10,3%).
Dat laatste punt is breder dan alleen investeringsbeslissingen. Van alle bedrijven noemt 32% een personeelstekort als belangrijkste belemmering voor de gewone bedrijfsvoering, nauwelijks minder dan de 33% van een kwartaal eerder. Onvoldoende vraag speelt bij 19% van de bedrijven, en de rest wijt het aan wet- en regelgeving, geopolitieke onzekerheid of hoge energiekosten.
De verschillen tussen sectoren zijn groot
Niet elke sector twijfelt evenveel. Bij verhuur en handel van onroerend goed stelde of schrapte bijna de helft van de bedrijven investeringen (36,5% uitstel, 3% afzien, 9% beide). In de horeca ligt dat percentage rond de 37%, in de industrie rond de 33%. Aan de andere kant van het spectrum staat informatie en communicatie, met maar 15% die investeringen uitstelt of schrapt, de laagste score van alle sectoren.
Ook het ondernemersvertrouwen verschilt enorm per sector. Informatie en communicatie is de enige bedrijfstak met een duidelijk positief cijfer (4,4). De landbouw, bosbouw en visserij staat onderaan met -21,9, gevolgd door de horeca met -20. De bouwnijverheid verslechterde het sterkst sinds juli, van -12,8 naar -17.
Dat zzp'ers en kleine ondernemers de regeldruk voelen is niets nieuws. Wil je weten wat er concreet verandert voor je positie als zelfstandige? Lees ook ons artikel over de nieuwe Zelfstandigenwet.
Waar ondernemers wél geld in steken
Ondernemers die wel investeren, kiezen vooral voor technologie. 46,5% investeert in digitalisering of automatisering, een percentage dat oploopt tot 64,9% in de sector informatie en communicatie. Personeel, via opleidingen en cursussen, krijgt bij 16,7% van de bedrijven budget, met een uitschieter van 37,4% in de autohandel en -reparatie. Duurzaamheid scoort 12,3% gemiddeld, maar 34,9% binnen vastgoed. Productinnovatie en R&D krijgen bij 11,9% van de bedrijven aandacht, vooral in de industrie (26,2%).
Dat patroon is logisch: als je twijfelt over grote, kostbare uitgaven, kies je eerder voor iets dat je op korte termijn efficiënter maakt. Minder personeel nodig door automatisering, of een andere manier om dure aankopen te vermijden. Overweeg je bijvoorbeeld om zelf iets te lenen in plaats van te kopen? Lease dan die machine in plaats van hem meteen volledig te financieren, dat scheelt je direct een flinke kapitaaluitgave.
Zo besluit je zelf of uitstellen slim is
Een kwart van de bedrijven stelt investeringen uit, maar dat betekent niet dat uitstellen altijd de beste keuze is. Soms is twijfelen juist duurder dan doorzetten, zeker als je concurrenten wel investeren in automatisering terwijl jij blijft hangen in oude processen. Andere keren is afwachten verstandig, bijvoorbeeld als je financiering onzeker is of als nieuwe regelgeving nog niet duidelijk is.
Het helpt om niet te vertrouwen op een onderbuikgevoel, maar op een helder plan. Reken door wat een investering je oplevert, in welke periode, en wat het je kost als je wacht. Heb je dat nooit op papier gezet? Dan is dit het moment. Een goed ondernemersplan dwingt je om die afweging scherp te maken, in plaats van elke maand weer te schuiven met je investeringslijstje.
De cijfers van het CBS laten vooral zien dat je niet alleen staat in die twijfel. Maar ze laten ook zien dat sectoren die wél doorinvesteren, zoals informatie en communicatie, er het beste voor staan. Wachten tot de onzekerheid helemaal weg is, duurt misschien wel jaren. Een scherpe berekening van wat je nu wel en niet kunt missen, helpt je verder dan afwachten.